Quan sát vật thật nghĩa là trẻ được cầm, sờ, ngửi, nghe và nhìn tận mắt một đồ vật, thay vì chỉ xem ảnh của nó. Xem ảnh con ốc sên trên điện thoại, trẻ nói được tên nó sau hai giây. Cầm con ốc sên thật, trẻ thấy nó mát tay, hơi ướt, và rụt râu lại khi bị chạm vào.
Ảnh rất tiện. Nhờ ảnh, trẻ biết tên nhiều thứ chưa từng gặp. Nhưng ảnh không cho trẻ biết bốn điều: đồ vật sờ vào thấy thế nào, có mùi gì và kêu ra sao, mặt sau trông thế nào, và nó thay đổi ra sao.
Vì vậy trong chương trình Noljak mà NOPY Creative Lab triển khai tại Buôn Ma Thuột, trẻ bắt đầu mỗi bài học bằng việc cầm một đồ vật thật trên tay.
Trẻ cảm nhận được gì khi chạm vào vật thật?
Điều thứ nhất là cảm giác khi sờ. Trên ảnh, quả thông và quả bóng nhựa màu nâu trông khá giống nhau. Cầm lên tay, trẻ biết ngay quả thông nhẹ hơn và cứng hơn. Các vảy của nó còn hơi châm vào lòng bàn tay.
Nhìn thì trẻ chỉ biết hình dáng và màu sắc. Sờ thì trẻ biết thêm đồ vật nặng hay nhẹ, nhám hay trơn, nóng hay lạnh. Xem ảnh thì không biết được những điều này.
Ở nhà, ba mẹ sẽ nghe trẻ tả đồ vật kỹ hơn. Thay vì chỉ nói “quả này màu nâu”, trẻ có thể nói “quả này nhẹ mà gai gai”.
Vì sao bé cần ngửi và nghe khi quan sát đồ vật?
Điều thứ hai là mùi và tiếng. Quả chanh trên ảnh chỉ là một hình tròn màu xanh. Quả chanh thật thì bóp nhẹ vỏ là thấy thơm, lăn trên bàn thì kêu lộc cộc.
Chương trình Noljak có một đồ dùng riêng cho việc này, gọi là Hộp Tò Mò. Đồ vật được bỏ vào trong hộp. Trẻ không được nhìn, chỉ được thò tay vào sờ, lắc lên nghe tiếng hoặc ghé mũi ngửi.
Vì sao phải che mắt? Vì khi nhìn thấy, trẻ nói tên đồ vật rồi thôi, không tìm hiểu thêm. Khi không nhìn được, trẻ phải dùng tay, mũi và tai để đoán xem đó là gì.
Ở nhà, ba mẹ có thể chơi trò này với một chiếc khăn bịt mắt và vài thứ trong bếp. Chơi vài lần, trẻ sẽ để ý mùi món ăn trong bữa cơm nhiều hơn.
Quan sát vật thật giúp bé nhìn ra chi tiết như thế nào?
Điều thứ ba là mặt sau và bên trong đồ vật. Ảnh chỉ chụp một phía, và phía đó do người chụp chọn.
Chiếc lá trên ảnh chỉ có mặt trên xanh bóng. Chiếc lá thật lật lại thì thấy mặt dưới nhạt màu hơn, gân lá nổi lên, có khi còn có một con kiến đang bò.
Chương trình Noljak có thêm một đồ dùng nữa là Kính lúp Quan sát. Nhìn qua kính lúp, trẻ thấy rõ những thứ rất nhỏ: đường vân trên vỏ ốc, lớp lông tơ trên lá, những hạt li ti trong lát dưa hấu. Trẻ được tự xoay đồ vật và tự chọn chỗ để nhìn.
Ở nhà, ba mẹ sẽ thấy trẻ hay lật đồ vật lên xem mặt dưới. Trẻ cũng hỏi “bên trong có gì” nhiều hơn.
Bé học được gì khi thấy vật thật chuyển động và thay đổi?
Điều thứ tư là đồ vật thật biết thay đổi. Ảnh thì lúc nào cũng đứng yên.
Con ốc sên thật thì bò, để lại một vệt sáng trên mặt kính. Nghe tiếng động, nó rụt râu lại, một lúc sau mới thò ra.
Thấy đồ vật thay đổi ngay trước mắt, trẻ tự hỏi “vì sao”. Vì sao ốc sên rụt râu? Vì sao bông hoa hôm qua còn tươi mà hôm nay đã héo? Trẻ tự nghĩ ra câu hỏi, không cần người lớn gợi ý.
Ở nhà, một chậu cây nhỏ hay một hạt đậu ngâm nước là đủ để trẻ theo dõi mỗi ngày. Ba mẹ có thể thấy trẻ tự chạy ra xem mà không cần ai nhắc.
Quan sát vật thật giúp bé vẽ khác đi thế nào trong chương trình Noljak?
Nhìn kỹ đồ vật thật còn giúp trẻ vẽ khác đi. Trong chương trình Noljak, trẻ học theo ba bước: Quan sát, Tư duy, Biểu đạt. Nói đơn giản, trẻ nhìn kỹ đồ vật thật, nghĩ xem nó giống cái gì, rồi mới vẽ ra.
Ví dụ với quả cầu lông. Sau khi cầm lên, xoay qua xoay lại và nhìn kỹ, một trẻ thấy nó giống Tháp Eiffel. Một trẻ thấy nó giống khinh khí cầu. Một trẻ khác thấy nó giống chiếc váy. Cùng một quả cầu lông mà ra ba bức tranh khác nhau.
Bà Jang Sun-kyung, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Giáo dục Nghệ thuật Noljak, nói về điều này bằng một câu: “Đồ vật thật. Cảm giác thật. Việc học đẹp nhất là trải nghiệm quý giá nhất với trẻ.”
Ba mẹ sẽ thấy rõ nhất trên tranh của trẻ. Tranh có thêm những chi tiết trẻ tự nhìn ra, như vệt bò của ốc sên hay đường gân dưới chiếc lá.
Bé quan sát vật thật thế nào tại NOPY Creative Lab Buôn Ma Thuột?
NOPY Creative Lab là nơi triển khai chương trình Noljak tại Buôn Ma Thuột. Mỗi buổi học ở NOPY Creative Lab dài 50 phút. Trong mười bảy phút đầu, trẻ chưa cầm bút.
Trong mười bảy phút đó, trẻ cầm, ngửi, nghe và nhìn kỹ một đồ vật thật. Sau đó trẻ nghĩ xem đồ vật giống cái gì, rồi mới bắt đầu vẽ.
- Trẻ từ 3 đến 5 tuổi học khóa CreKiC. Ở khóa này, trẻ bắt đầu bằng việc dùng các giác quan.
- Trẻ từ 5 đến 12 tuổi học khóa Noljak Fine Art. Ở khóa này, trẻ dùng Hộp Tò Mò và Kính lúp Quan sát trước khi cầm bút.
Ba mẹ ở Buôn Ma Thuột cũng có sẵn nhiều đồ vật thật để trẻ quan sát ở nhà. Hạt cà phê tươi và hạt đã rang khác nhau cả màu, mùi và độ cứng. Quả bơ cầm lên thấy nặng tay, bổ ra thấy hạt to và trơn. Hạt tiêu xanh vò giữa hai ngón tay thì có mùi cay nhẹ.
Câu hỏi thường gặp
- Cho bé xem ảnh có phải là không tốt không?
Không. Ảnh giúp trẻ biết những thứ ở xa hoặc khó gặp, như con voi hay núi tuyết. Khi có sẵn đồ vật thật, ba mẹ có thể cho trẻ cầm lên xem trước, rồi mới xem ảnh sau. - Bé mấy tuổi thì bắt đầu quan sát vật thật được?
Trẻ học bằng tay và giác quan từ rất sớm, nên ba mẹ có thể bắt đầu ngay khi trẻ biết cầm nắm đồ vật. Ở NOPY Creative Lab, lớp nhỏ nhất dành cho trẻ từ 3 tuổi. - Không có nhiều thời gian chuẩn bị thì ba mẹ bắt đầu từ đâu?
Bắt đầu từ căn bếp. Một củ gừng, một quả chanh hay một nắm gạo là đủ cho mười phút. Ba mẹ chỉ cần hỏi “Cái này sờ thấy thế nào?” rồi chờ trẻ tự trả lời. Xem ảnh, trẻ biết tên đồ vật. Cầm vật thật, trẻ biết đồ vật đó ra sao.
Tìm hiểu thêm về phương pháp quan sát Noljak tại NOPY Creative Lab.
NOPY Creative Lab
Khơi sáng tạo – Kết nối gia đình – Nuôi dưỡng tương lai.
–
Thông tin liên hệ: NOPY Creative Lab
- Hotline: 0984 940 427
- Căn TESLA 05-01, Đô thị Sinh Thái Văn hóa Cà phê Suối Xanh, P. Buôn Ma Thuột, Đắk Lắk